سقط جنین و روش های پیشگیری

سقط جنین از تجربه های ناخوشایندی است که ممکن است مادران باردار به دلایل متفاوت آن را تجربه کنند. این تجربه باعث بروز مشکلات زیادی هم از نظر فیزیکی و هم از نظر روحی برای بانوان باردار می شود و آن ها را با مشکلات جدی ای رو به رو می کند. با این حال بسیاری از مادران علت اصلی اینکه چرا این اتفاق برای جنینشان می افتد را نمی دانند. در برخی موارد سقط جنین های مکرر، باعث بروز آسیب های بسیار جدی به بدن مادر می شود. در این مقاله می خواهیم در این باره بیشتر بدانیم و روش های جلوگیری از سقط را باهم بررسی کنیم.

در ابتدای بحث، می توانید صحبت های دکتر زهرا واحدپور، متخصص زنان، زایمان و نازایی را در این باره گوش کنید.

02:05

علائم و تشخیص سقط جنین

سقط جنین اتفاق ناگواری است که متاسفانه می تواند برای هر مادر بارداری پیش بیاید. علاوه بر آن، بانوان بسیاری ممکن است این پدیده را در اطرافیان و دوستان خود مشاهده کنند. این افراد در دوران بارداری خودشان در صدد هستند که حدالامکان احتمال این اتفاق را کاهش دهند و به بهترین شکل از جنین خود مراقبت کنند. اما سوال مهم اینجاست که راه های مناسب برای جلوگیری از سقط جنین چه روش هایی است؟ در ادامه این راه ها را با هم بررسی می کنیم.

سقط جنین چیست؟

سقط جنین به خروج جنین از مجرای واژن در ماه های اول تا بیستم می گویند. در واقع زمانی که خروج جنین قبل از پنج ماه باشد سقط نامیده می شود اما اگر بعد از این مدت باشد در واقع جنین مرده به دنیا آمده است. در اغلب موارد جنین ها کمتر از نیم کیلو دارند و سقط می شوند. بنابر این در تشخیص سقط به تعداد ماه هایی که مادر باردار بوده است توجه می کنن و وزن جنین را اندازه گیری می کنند.

علل مختلف سقط جنین

• سن بالای مادر در دوران بارداری : به طور کلی مادرانی که سن بالایی دارند، با چالش هایی در دوران بارداری خود رو به رو هستند. احتمال ناتوانی رحم در نگهداری از جنین و سقط آن، در مادران با سن بالا زیاد است.
• استفاده از سیگار : سیگار و انواع دخانیات برای بدن ضرر دارد و این ضرر به طور به خصوص در زمان بارداری برای زنان بیشتر نیز می شود. مصرف دخانیات باعث افزایش التهاب بدن و بسیاری از مشکلات دیگر می شود. نتیجتا احتمال سقط جنین در مورد این دسته از مادران بالا می رود.
• استفاده از الکل: مصرف الکل توسط مادر، به طور مستقیم بر کودک تاثیر می گذارد زیرا الکل جذب خون شده و از طریق بند ناف، این خون توسط جنین تغذیه می شود. پس اثر الکل مستقیم بوده و در صورت مصرف آن در تمامی ماه های حاملگی، احتمال سقط جنین بسیار بالا می رود.
• مصرف بیش از حد قهوه : به طور کلی مصرف قهوه دلیل اصلی سقط جنین نیست اما استفاده بیش از اندازه آن باعث بروز اختلالاتی در جنین می شود.
• مشکلات ژنتیکی جنین: برخی مشکلات ژنتیکی هستند که می توانند در مادر، پدر و یا هردو وجود داشته باشند و به جنین برسند. این اختلالات باعث می شوند که مشکلات اساسی و حادی برای جنین به وجود بیاید. از شایع ترین آن ها تشکیل نشدن اندام های داخلی مهم مانند قلب است که باعث سقط جنین خود به خودی می شود.
• سابقه سقط در حاملگی های قبلی: در صورتی که مادر سابقه سقط های مکرر داشته باشد، احتمال سقط به مرور بیشتر می شود و بدن توانایی نگهداری از جنین را از دست می دهد.
• افرادی که مشکلات وزنی دارند: اضافه وزن یا کاهش وزن شدید، هردو باعث به خطر افتادن سلامت عمومی بدن هستند و این مسئله در سقط جنین نیز تاثیر بسیار مهمی دارد.
• بیماری هایی خود ایمنی بدن : بیماری های خود ایمنی همواره برای بانوانی که قصد بارداری و یا زایمان داشته اند مشکل ساز بوده و توصیه می شود پیش از اقدام به بارداری به طور قطعی بیماری خود را تحت کنترل در آورید تا بارداری آسانتری داشته باشید.
• ضربه های شدید: ضربه جسم خارجی به مادر و جنین، اتفاق ناگواری است که در صورت شدید بودن آن احتمال سقط را بسیار بالا می برد. سقوط، ضربه و جا به جایی اجسام سنگین همگی خطرات بسیار بالاییست که سلامت جنین را تهدید می کند.
• دیابت مادر: دیابت بیماری زمینه ای دیگری است که سلامت مادر و فرزند را تهدید می کند و در صورتی که دیابت بارداری مادر کنترل نشود، قند خون افزایش یافته و آسیب بسیار جدی به جنین وارد می کند.

علائم سقط در مادر

زمانی که سقط اتفاق بیفتد علائم و نشانه هایی بروز پیدا می کند که پزشک از این علائم به سقط پی می برد.

• لکه بینی : بسته به اینکه مادر درچه ماهی از بارداری است، میزان لکه خونی که از وی خارج می شود تفاوت دارد. اما با این حال خارج شدن لکه ها و لخته های بزرگ خون از واژن، می تواند نشان دهنده سقط جنین در مادر باشد. به احتمال بسیار زیاد این اتفاق با درد شدیدی نیز همراه خواهد بود.
• درد هایی در نواحی شکمی : در صورتی که جنین از رحم خارج شده باشد، درد بسیاری در رحم و شکم ایجاد می شود. این درد، همراه با خونریزی است و بسته به نوع سقط، ماه بارداری و موارد دیگر، درد سقط جنین نیز تفاوت خواهد داشت. علاوه بر درد در این نواحی، دردهای خفیف یا شدید در کمر نیز ایجاد می شود که به دلیل خارج شدن جنین از رحم است.
• خارج شدن مایعاتی از مجرای واژن : به همراه خون، مایعات دیگری نیز از رحم و واژن خارج می شود که می تواند به جنین مربوط باشد.

این موارد از جمله اصلی ترین و شایع ترین نشانه های سقط جنین در مادران باردار است. ممکن است مادران دیگر، مشکلات بیشتری از جمله کم خونی، سردرد، تغییرات هورمونی شدید و غیره را نیز تجربه کرده باشند.

حالت های مختلف سقط جنین

همواره تصور می شود که بایستی حتما اتفاق خاصی در خصوص سلامت جنین بیفتد تا سقط جنین رخ بدهد اما الزاما این طور نیست. در برخی موارد، سقط جنین به حالت های دیگر رخ می دهد از جمله :

سقط جنین خود به خودی

در هفته های اولیه بارداری، احتمال سقط خود به خودی بسیار زیاد است. در این مدت رحم و دستگاه تناسلی مادر به دلایل مختلفی توانایی نگهداری از جنین را ندارد. این حالت معمولا تا قبل از چهار ماهگی اتفاق می افتد و در واقع جنین نمی تواند در این مدت رشد کاملی داشته باشد.

سقط جنین کامل

در صورتی که جنین به طور کامل در رحم مرده باشد و با خونریزی ازآن خارج شود، سقط جنین کامل رخ داده است. درد در سقط جنین کامل مانند درد قاعدگی های شدید است که به همراه آن لخته های خون و جنین نیز بیرون می آید. یک نکته مهم این است که اگر اتفاق برای مادر افتاد، بایستی حتما به متخصص زنان و زایمان مراجعه کند تا تخلیه کامل یا کورتاژ جنین در رحم صورت گیرد.

سقط جنین ناقص یا فراموش شده

در این حالت جنین در رحم مرده است و با خونریزی بیرون آمده اما مشکل اصلی اینجاست که به طور کامل بیرون نیامده. متخصص زنان در این حالت به طور قطعی کورتاژ جنین انجام می دهد و هر آنچه در رحم باقی مانده را خارج می کند. به علاوه کورتاژ، از قرص های مختلفی نیز استفاده می شود تا با تحریک ماهیچه های رحم به خروج هرآنچه داخل مادر باقی مانده کمک کند.

سقط جنین و عوامل مختلف

• سابقه سقط جنین : زنانی که سابقه سقط جنین داشته اند، احتمال سقط  مجدد را دارند.
• زمینه سازهای ژنتیکی: بسیاری از سقط های اولیه به دلیل مشکلات ژنتیکی جنین رخ می دهد. این مشکلات در هنگام تقسیم سلولی و رشد جنین رخ می دهد و از مادر به فرزند به ارث نرسیده است.
• مشکلات تیروئید: یکی از دلایل سقط  کم کاری تیروئید می باشد، الخصوص در مناطقی که با کمبود ید در تغذیه مواجه هستند. تغذیه مادر در جلوگیری از سقط جنین بسیار موثر است.
• دیابت شدید در بارداری: ابتلا به دیابت بارداری باعث سقط جنین می شود.
• داروهای بی هوشی : اگر طولانی مدت از داروهای بیهوشی استفاده شود، به دلیل سموم موجود در این نوع داروها احتمال افتادن بچه بسیار بالاست.

بیماری های خطرناک برای جنین

این بیماری ها اصلی ترین دلیل سقط جنین هستند که غالبا در مادر وجود دارند. از جمله این بیماری ها به موارد زیر اشاره می کنیم

• گوشک
• سرخک
• پارور ویروس
• سوزاک
• لیستری
• سرخچه
• ایدز
• سیتومگالو ویروس
• افزایش شدید فشار خون مادر
• مرض قند کنترل نشده مادر
• مشکلات سیستم ایمنی و بیماری های خود ایمنی
• عفونت ها
• اختلالات هورمونی

نقش پدر در سلامت جنین

برخی بر این باور هستند که تنها مادر در سقط جنین نقش دارد، در حالی که این باور اشتباه است. زیرا شرایط جسمی پدر بر قدرت باروری او تاثیر می گذارد. هرچقدر که سلامت اسپرم ها بیشتر باشد، احتمال سقط جنین و مرده به دنیا آمدن آن کم می شود. علاوه بر این موضوع، فعالیت و کار پدر نیز تاثیر بسیار زیادی بر سلامت جنین دارد از این لحاظ که اگر به دلیل شرایط کاری در معرض جیوه، سرب، مواد شیمیایی صنعتی و آفت کش ها می باشد، می تواند این آلودگی را به مادر باردار و جنین نیز برساند و باعث سقط یا آسیب به سلامت جنین شود.

امکان پیشگیری از مرگ جنین

واقعیتی که وجود دارد این است که علل و عوامل مختلفی در بروز سقط  دخیل هستند. برخی از دلایل در حیطه اختیارات ما هستند و می توان با رعایت آن ها و رفع زمینه ها از سقط جنین جلوگیری کرد. برای مثال الکل و سیگار خود عاملی است برای این که سقط اتفاق بیفتد در این صورت با پرهیز از این دو می توانیم از سقط جلوگیری کنیم.

اما بیماری های ژنتیکی جنین از حدود اختیارات ما خارج است از این رو نمی توانیم در این زمینه اقدامی انجام دهیم. از این رو بهتر است که احساس گناه را کنار بگذارید و فکر نکنید که سقط جنین کاملا به شما برمی گردد. همچنین این موضوع یک طرفه نیست و عوامل ژنتیکی که باعث سقط شوند می توانند در اسپرم وجود داشته باشند پس به طور قطعی نمی توان سقط جنین را تنها به یک والد نسبت داد.

راه های جلوگیری از سقط جنین

از جمله مهم ترین راه هایی که می تواند احتمال سقط جنین را کاهش دهد از این قرار است:

• مراقبت های تغذیه ای: این دسته از مراقبت ها مهم ترین بخش مراقبت در دوران بارداری هستند. همواره از بهترین و سالم ترین مواد غذایی استفاده کنید تا سیستم بدنی خودتان تقویت شود و بتوانید به رشد جنین کمک کنید.

استفاده از انواع میوه ها، سبزیجات، گوشت ها به طوری که خوب پخته شده باشند، آب میوه ها و دانه هایی مثل بادام و فندق و پسته همگی به سلامت مادر و جنین کمک می کند.

لبنیات و حبوبات نیز از دیگر خوراکی های مهمی هستند که می توانند به سلامت بدن کمک کنند. تمامی این مواد غذایی بایستی به اندازه کافی در ظرف غذای مادر باشند.

• مصرف اسیدفولیک و ویتامین های لازم قبل و بعد از بارداری: مصرف این موارد به مادران کمک می کند تا خطر سقط  را به حداقل برسانند. دکتر زهرا واحدپور، بهترین متخصص زنان و زایمان در کاشان، معمولاً به مراجعین خود که قصد بارداری دارند مصرف 600 میلی گرم مکمل اسیدفولیک روزانه را برای کاهش خطر سقط جنین توصیه می کند.

• پرهیزات لازم: از مصرف انواع مشروبات الکلی و دخانیات مثل سیگار و قلیان پرهیز شود.
• انجام فعالیت های سبک ورزشی به طوری که هم به روند زایمان کمک کند و هم این که آسیبی به خود و جنین تان وارد نکند.
• داشتن خواب مناسب و با کیفیت به سلامت جنین و مادر
• استرس نداشتن و قرار نگرفتن در محیط هایی که می تواند به افزایش استرس و اضطراب بینجامد.
• پرهیز از روابط جنسی پرخطر: زنان باردار باید در روابط جنسی ایمن در بارداری دقت لازم را داشته باشند. زیرا در صورت مبتلا به بیماری های آمیزشی می تواند سبب سقط ناگهانی جنین و یا حتی سبب مشکلات ناباروری در آینده شود.
• تحت نظر متخصص زنان بودن: حتما در صورتی که با شرایط غیر عادی روبرو شدید در اولین فرصت به پزشک خود مراجعه کنید و تحت معاینات و بررسی های وی قرار گیرید.

نتیجه گیری

در پایان این توصیه را خواهیم داشت که حتما در تمام دوران بارداری تحت نظر پزشک و متخصص زنان و زایمان باشید تا تمامی شرایط شما به درستی بررسی شود.

این بررسی ها می تواند تا حد زیادی در هنگام بروز خطرات به کمک پزشک بیاید و انجام مراقبت ها می تواند به حفظ جنین  و تولد موفق جنین کمک کند.